quinta-feira, 8 de novembro de 2012

DICIONÁRIO YORUBÁ LETRA I

Amados irmãos é muito bom vir aqui e colocar as novas postagens pois a cada dia temos visto as visualizações atuais sendo acompanhadas. E como não poderia deixar de ser, aqui estamos novamente dando continuidade à postagem de nosso COLABORADOR BABALORIXÁ EDSON DE OXUM, sobre a COLETÂNEA DICIONÁRIO YORUBÁ. 

NÃO DEIXEM DE ACOMPANHAR. 


IÁBASSÉ – Especialista ritual encarregada do preparo das comidas votivas dos òrìsà. 
IÁ-EFUN – Especialista ritual encarregada das pinturas corporais durante o período de iniciação. Embora esse título honorífico signifique literalmente "mãe-do-efun". O ofício litúrgico não se limita às pinturas com o pigmento branco (efun). São também empregados: wájí e osùn, respectivamente as cores azuis e vermelhas. 
IÁLAXÉ – Titulo honorífico geralmente ostentado pela própria mãe-de-santo, significando "mãe-do-axé" ou "zeladora-do-axé". 
IANGUI - nome do rei dos Exu. 
IANLÉ - as partes da comida que são oferecidas ao orixá. 
IAO – esposa (Vd. IYAO) 
IBÁ – cuia, ou a louça que compõe o assentamento do Orisá 
IBÀ – febre (ter ou estar com) 
ÌBÀ – à benção, reverência (Vd. ÌJÚBÀ) 
ÌBA AKA – mula 
IBADAN – Cidade da Nigéria ao norte de Ode de Jebu 
IBÀDÍ – quadril (Vd. BADI) 
ÌBÀJÉ OJÀ - prejuízo 
IBAJE OWÓ – bancarrota 
IBAKA - camelo 
IBAMOLÈ – forças espirituais merecedoras de respeito 
IBA NSE MI – estar com febre 
ÌBANÚJÉ – tristeza, dor (Vd. FIFARO, ÁBAMÓ) 
IBÀ PÓJÚPÓJÚ – febre muito alta 
IBARÉ – amizade 
IBÁSEPÉ – desde que 
IBÁ-SORO – endereço 
IBATAN – família (Vd. DÌLÉ, EBÍ)
IBÉ – lá (Vd. NIBÉ) 
ÌBÉJÌ – gêmeos (Vd. EJIRÉ) 
ÍBELE – nascido em casa 
ÌBÉPE – mamão 
IBERE - princípio, início, origem (Vd. ÌPILÈSE) 
ÌBERÈ – pergunta 
ÍBERRE - impulso 
IBERU – medo, ter medo, temor (Vd. BÈRU, OJORA, IBERU) 
IBÉWÒ – investigação (pesquisa) 
IBI – aqui, onde 
ÌBÍ – nascimento, geração 
IBI ÌFOSO – lavadeira (Vd. AFOSO) 
IBI IKÒWÉ PAMÓ SÍ – guarda livros 
IBI ISÉ – escritório, local de trabalho (Vd. ILÉ ISÉ) 
IBILÚ-OMI – ondas, ressaca (do mar) (Vd, ÌGBÌ OMI, ÌGBÌ, ÌRÚ OMI) 
ÌBÍNU – raiva (zangado, aborrecido)(Vd. IMORÚ, ÌRUNNÚ) 
IBIRI - objeto de mão, usado pelo orixá Nanã, feito em palha, couro e contas. 
IBISÉ – escritório, lugar de tabalho 
IBISUBÚ – queda (Vd. ÌSUBÚ) 
IBÓ - lugar de adoração. 
IBÒ – mato 
IBÓJI – cemitério; Ibi = lugar, Oji = fantasma = “Lugar do fantasma ou da alma” (Vd. BÓJÍ, IKÚ ILÉ) 
ÌBÒJI ÒJÌJI – sombra 
IBOKUN – benção (Vd. ISURÉ, ORE-OFÈ, IRE) 
ÍBOLÁ – estima 
ÍBOLÉ – telhado (Vd. ÒRULÉ) 
IBOLOWÓ - fuga 
ÌBON – espingarda, pistola 
IBÒÒJI - sombra 
ÌBORA - lençol 
ÍBORÍ – vitória, triunfo 
ÌBORÙN – xale 
ÍBÒSÈ - meia 
ÌBOWÓ - luvas 
IBÚ – águas profundas, regato, riacho (Vd. OWOLÉ, ODÓ-KERÉ) 
IBÙDO – estação 
IBUDO OKÒ – ponto de ônibus 
IBUGBÉ - lar 
IBUJE – estábulo (Vd. BUJE, ILÉ-ESIN) 
IBUJOKO – casa, lar (Vd. ILÉ, BUJOKO, OJÚLÉ) 
IBÚLÈ-ARUN – leito de doença 
IBÚLÈ-IKÚ – leito de morte 
IBÙNKÚN – à benção 
IBÙSÙN - cama 
IBÙSÙN ÒKÚ - cemitério 
IDA - espada 
ÌDÁDURO – demora, detenção, obstáculo 
ÍDAIYAFO - intimidade 
ÌDÁJÍ – metade (Vd. IDÀJI, ÀBÒ) 
ÍDAJÍ – madrugada (Vd. AFEMOJUMO) 
ÌDÁJÓ – julgamento, juízo (Vd. ONIDAJÓ, ADÀJO) 
IDA KEJI - duas espadas 
ÌDÁKU - desmaio 
IDALAMÚ – agitação 
ÍDALORO – tormenta
IDAN - feitiço, bruxaria, mágica, talismã (Vd. IWAJÈ, ÍSAJÉ) 
ÌDÁNÁ – fogão, forno 
IDA OBA - espada do rei 
IDA ORISA - espada do orisá 
IDARAYÀ – brincadeira (Vd. ATÉ, ERÉ) 
IDARISI – tendência (Vd. ITÉ) 
ÍDARÓ - impurezas 
ÌDÀRÚDÀPÒ – confusão 
ÌDASÍ – economia (Vd. ISÙNLO) 
ÌDÀSÍLÈ – liberdade, invenção, criação (Vd. ÓMNIRA, AIYELUJARA) 
IDÁWÒ – consulente de adivinhação 
IDE – latão, prata, ato de ser limitado 
IDE, IDE-PUPA – pulseira, cobre, metal bronze (Vd. BURÕNSI) 
IDERUBA – fantasma, espírito (Vd. IWIN) 
ÌDETÌ – fracasso (Vd. YÍYEGE) 
ÍDEWÓ - tentação 
ÍDI – águia 
ÌDÌ – parte de baixo, nádega (Vd. ABÉ, BADI) 
IDÍBÀJÉ – corrupção, podridão 
ÌDÍJE – competição
ÌDÍKÒ – parada de ônibus (Vd. ÌDÍ OKÒ) 
ÌDÌLÉ – família carnal, parentes (Vd. ARÁILÉ, IRAN) 
IDIMÓ - intriga 
ÌDIN – larva 
ÍDINÚ – boca fechada 
ÌDÍNÚ – teimosia (Vd. ÓDÍ, ÀILETI, SÓ) 
ÌDÍ OKÒ – rodoviária, ponto de ônibus (Vd. ÌDÍKÒ) 
ÌDÍ OKÒ ÒFURUFÚ – aeroporto 
ÌDÍ OKÒ OJÚ IRIN – estação de trem 
ÌDÓDÒ – umbigo 
ÌDOTI – sujeira (Vd. LERÍ, ÓBUN) 
ÌDUN - percevejo 
IDÙNNU – alegria, felicidade, jogo 
ÌDÚNTA – três anos atrás) 
IFÁ – Deus dos oráculos e da adivinhação. Senhor do destino. Ifá Bàbá Ní Awo “Pai que tem o segredo”. Ele também é chamado de “Deus das Nozes de Palma” e tem o título de Gbangba. Há quem afirme ser sua representação a cabaça envolvida por uma trama de fios de búzios. Sua cor é o branco. Seu dia é a quinta-feira. Conhecido também como Òrúnmìlà, "somente-o-céu-sabe-quem-será-salvo". Saudação – "Eèpààbàbá" 
IFÁIYABALE – visão mística 
IFAYABALE – O desejo dos pais e mães se encontrarem na terra. 
ÌFÉ – amor 
IFE – copo, caneca 
ÌFÉ – desejar (Vd. ÌWU) 
IFÉ-OKÀN - desejo 
IFERANÍ – amor próprio 
ÌFESEJI - perdão 
ÌFÉSEMULÈ – confirmação (Vd. ITENUMÓ) 
IFEWÓ – furto, roubo (Vd. JALÈ FEWÓ, OLÉ, JÍ) 
IFIJALÓ – desafio 
IFIJONÁ - queimadura 
ÌFÍNRÀN – agressão 
IFOFO - espuma 
IFÓHÚN – fala (Vd. WIWI) 
IFOJÚ – confronto 
ÌFÓJÚ – cegueira 
IFÒN - espinho 
ÌFUN – intestino 
ÌFÚN-NI – abastecimento 
IGA – perna 
IGALÀ – cervo (Vd. GALÀ) 
IGBÁ – cabaça (Vd. KÈRÈGBÈ) 
IGBA – tempo 
ÌGBÁ – jiló 
ÌGBÁ AYE – época, tempo (período) de vida 
ÌGBÀDO – fubá 
IGBA-EBO - alguidar 
ÌGBÀÈRUN - verão (Vd. ÉRUN, ÓGBELE, ÌGBÀ) 
IGBÀGBÓ – fé 
ÌGBÀ IKÓRÈ – outono 
IGBAJÁ – canoa 
ÌGBÀJÁ, ÌGBÀNÚ – cinto, faixa 
ÌGBÁJÈ – cabaça grande 
IGBÀLÀ – salvação 
ÌGBÁLÈ – noite, cemitério, vassoura (Vd. ALÉ) 
IGBANÍ – passar, passado (Vd. SEHIN, KOJÁ) 
IGBÁ ODÙ – Expressão yorubá que designa a cabaça ou o artefato litúrgico que contém no seu interior os elementos simbólicos e as substâncias que tornam possível a existência individualizada. 
ÌGBÀ ÒJÒ – estação das chuvas 
IGBÁ-ORÍ – Expressão yorùbá que designa, no rito do borí, o recipiente em que vão sendo depositadas as substâncias constitutivas e reveladoras da identidade do sacrificante. Literalmente significa "cabaça-da-cabeça". 
ÌGBÀ ÒTÚTÙ – inverno 
ÌGBÀ ÒWÒRÉ – estação úmida 
ÌGBÀ OYÉ – estação quente, verão 
ÌGBÀ RIRU EWÉ - primavera 
IGBASILÉ – acesso (Vd. IWOLE) 
IGBATÍ – quando 
(BI)IGBA TINGBO – futuro (Vd. IGBÓRO) 
IGBE – grito 
ÌGBÉ - fezes 
IGBÉ – bosque, campo (Vd. OGBÀ) 
IGBE-AITÉ – tempo de vida 
ÌGBÉÌYAWÓ – casamento 
ÌGBÉKÈL – confiança, fé, certeza 
IGBEKELÉ – noivado 
ÌGBÉKÈLE – confiança, fé 
IGBENGBEREJÚ – sobrancelhas (Vd. ÌPEJÚ) 
IGBEORIN – desinteria (Vd. INÚTITE) 
IGBÉRA – estímulo 
ÌGBÉRAGA – excesso, orgulho, arrogância (Vd. LADOFO, ÀGBERE) 
ÌGBÈSAN – vingança, desforra (Vd. OWUN, ÈSAN) 
ÌGBÈSÈ – débito 
IGBETI – montanha situada perto do Níger onde reside Elegba 
ÌGBÌ – ondas (Vd. IBILÚ-OMI, ÌGBÌ OMI, ÌRÚ OMI) 
ÌGBIMOTÉLÈ – planejamento, dica 
ÌGBÍN – Cadência rítmica lenta executada pela orquestra cerimonial em louvor à Òòsàálá. 
ÌGBÍN - caracol. O termo designa também o molusco gastrópode terrestre, com concha univalve, corpo prolongado e tentáculos na cabeça. Ele também é conhecido como "o boi de Òòsàálá" e é sua oferenda predileta. Na linguagem corrente dos candomblés é usual a forma “ibí”. 
ÌGBINNIKÚN - inflamação 
IGBÓ – floresta, mata (Vd. EGÀN) 
IGBÓDÙ ÒRÌSÀ – local sagrado para iniciar uma pessoa nos mistérios dos Orixás 
IGBOIYÀ, IGBOJÚ – coragem, valentia 
ÌGBOMIKANÁ – aquecedor 
IGBONAGBORU, IGBOORUN - olfato 
IGBONSO – escova de roupa 
ÌGBÒNWÓ – cotovelo (Vd. IGUNPÁ) 
IGBÓRO – futuro, rua, estrada (Vd. IGBA TINGBO) 
ÌGÈ – nome (Vd. ORÚKÒ) 
IGÉ – mama, seio (Vd. OMÚ) 
ÍGI – árvore, madeira (Vd. KÁKO) 
IGI-DUDU – ébano (Vd. ETÍNRIN) 
IGI-IDANA – lenha 
IGI ÌFALÀ - régua 
IGI-ÓPÈ - palmeira 
ÌGO - garrafa 
ÌGÒ OMI GBÌGBÓNÁ – bule, chaleira 
ÌGÒ SÚGÀ - açucareiro 
IGÙN – abutre, urubu (Vd. GÚNNUGÚN, EIYE ÀKÀLÀ) 
IGUNESE – perna 
ÌGÚNLÈ – desembarque 
IGUN OKE – ladeira (Vd. GÈREGÉRE ILÉ) 
IGUNPÁ – cotovelo (Vd. ÌGBÒNWÓ) 
IGUNTO – cólica renal 
IHÀN – buraco (Vd. ISÀ, IHÒ, KÒTÒ) 
IHANRA – coceira 
IHANRUN – roncar (Vd. HAANRUN) 
IHÒ – buraco (Vd. KÒTÒ, IHÀM, ISÀ) 
IHO ILE – sepultura 
IHÒ IMÚ – narina (Vd. AONTIN, IMÚ) 
ÌJÀ – briga, conflito 
ÌJÁBÀ – acidente (desastre) (Vd. ÀJÁLÙ) 
IJADÉ, IJADÉLÒ – saída 
IJADÚN – luxúria 
ÌJÀGBÒN - queixo 
IJAJE - patife 
IJÀ-ÒGÚN – batalha 
ÌJÀPÁ – cágado 
IJE - raça 
IJERÉ – lucro (Vd. ÈRÈ) 
IJESÁ - nome de uma região da Nigéria e de um toque para orixá Oxum, Oxála e Ogun. 
ÌJÉTA – anteontem (Vd. NIJÉTÀ) 
IJEUN DE IPIN ou OJEUN DE IPIN – Ipin = compartilhar, porção + Ijeun = ato de comer “ele que compartilha a comida” 
ÌJEWÓ – confissão 
ÌJÉWÓ ISÉ TI ENI NSE - profissão 
IJÍ – furacão, tufão 
IJIJÓ MÉJÌLÁ – todos os 12 dias 
IJÌYÀ - sofrimento 
IJO – igreja (Vd. ILÉ OLÓRUM) 
IJÓ – dança, dia (Vd. JIJÓ, OJÓ, OJUMO) 
ÌJOBA – governo, reino (Vd. JOBA) 
ÌJÓBÁ ALAFIÁ – reino da paz 
ÌJOBA ÀPAPÒ – governo federal 
IJOGBON – problema (Vd. ÈJÓ) 
IJOGUN – herança (Vd. ILINÍNI) 
IJÓKIJÓ – qualquer dia 
ÌJÓKO – banco de sentar, cadeira 
IJÓMIRAN – num outro dia 
IJÓSÍ – outro dia (dia seguinte) 
IJOWÚ – ciúme (Vd. OWÚ) 
ÌJOYÈ – chefe, ministro (Vd. OLUSÓ) 
ÌJÚBÀ – reverência, reza 
ÌKA – dedo da mão (Vd. ALÓVI) 
IKÁ – crueldade, Odu que foi fecundada pela serpente encantada Oká, para destruir Isole. 
IKÁ - MEJI - sabedoria 
IKÁ - modo de deitar-se das pessoas de orixá feminino, para saudação. 
IKÁN – berinjela 
ÌKÁN – caneca, cupim 
ÌKÁNDU – formiga preta (Vd. KÀRÍKÁ) 
IKANNÚ – fúria 
IKARÁ – quintal (Vd. EHINKUNLÉ, KA) 
IKARAHUN – concha (Vd. EYO, KARAHUN) 
ÌKÉ – carinho 
IKÉ – marfim 
IKEMÙ – caneca (Vd. ÌKÁN) 
ÌKÌLÒ - protesto 
IKO – palha da costa 
IKÓ – anzol, tosse, embaixador (Vd. OBA, ONSE OBA, ONISE) 
IKODIDÉ – pena de papagaio( Odide , Odidere) 
ÌKOKÒ – panela, pote de barro 
ÌKOKÒ-ÈBE. ÌKOKÓ OBÈ – sopeira 
ÌKOKÒ-ÌGBÉ – penico, urinol 
ÌKOKÒ OMI – pote de água 
IKOLA ou ILEYKA - circuncisão 
IKOLÙ – atacar 
IKOMÒJADÉ - batizado 
ÌKÓÒDÍDE - Pena vermelha do papagaio-da-costa (Psittacus eritacus, sp.). Simboliza o nascimento do novo filho-de-santo e, de um modo geral, a fecundidade. (Vd. ODIDE, ODIDERE) 
IKORADU – cidade situada na extremidade Norte da laguna de Lagos 
ÌKORE – colheita 
IKORI OYÀN – bico do seio 
IKORITÀ - encruzilhada 
IKOSAN – brilho (Vd. TITANSAN) 
IKOSILÉ – abandono 
ÌKÚ – morte 
IKUDU – tanque 
IKUKU – nuvens, nevoeiro, cerração (Vd. AWOSANMÁ) 
IKÚ ILÉ – cemitério (Vd. BÓJÍ, IBÓJÍ, ILÉ ÒKÚ, ISÀ-OKÚ, ITÉ ÒKÚ) 
IKULE – fartura e fertilidade 
IKÙN - barriga, estômago 
ILÁ – quiabo 
ILÀ – marcas faciais 
ILAGÚN - transpiração 
ILÁ-ISÉ - tarefa 
ILAJÁ - reconciliação 
ILAJÚ – cultura, civilização 
ÌLÀ ORÙN - leste 
ÌLARA – inveja (Vd. NILARA) 
ILÁRÍ – mensageiro do rei 
ÌLÁSA – folha de quiabo 
ILÉ – casa, lar, terra, casa-de-santo, chão, solo, terra (Vd. BUJOKO, IBUJOKO, OJÚLÉ) 
ILÉ ADÌE – aviário (Vd. ÌSO ADÌE) 
ILÉ AIYE – terra (planeta) 
ILÉ BÙRÉDÌ - padaria 
ILEDI – alcova 
ILÉ-EIYÉ – jaula , gaiola 
ILÉ ÈKO – escola, colégio, universidade 
ILÉ ERAN – açougue (Vd. ÍSAKUSÁ, ÌSO ERAN) 
ILÉ-ESIN – estábulo 
ILÉ GÓMÌNÀ – palácio do Governo 
ILÉ ÌDÁNÁ – cozinha (Vd. SISÉ) 
ILE IFOWAPAMO, ILÉ OWÓ – banco (dinheiro) 
ILÉ ÌGBÉ ÁLAWO – privada, vaso sanitário 
ILÉ IKÀWÉ - biblioteca 
ILÉ ÌKÒ OJÀ PAMÓ SÍ - mercado 
ILÉ IKÚ ÈNIA – cemitério (Vd. ILÉ OKÚ) 
ILÉ ÌLERA – hospital 
ILÉ-ISÉ – escritório, lugar de trabalho (Vd. IBI ISÉ) 
ILE ÌWÈ – banheiro 
ILÉ ÌWÉ - escola 
ILÉ ÌWORAN - cinema 
ILÉ ÌWÓSÀN – hospital 
ÌLÈKÈ – colar, pulseira (Vd. KELE) 
ILEKE-ORUN – colar, pulseira (com referência ao santo) (Vd. ÍLÉKE, KELE) 
ÌLÈKÙN - porta 
ILÉ-NLÁ – mansão 
ILÉ-OJÀ – loja (Vd. ÌSÒ) 
ILÉ-OKÓ - garage 
ILÉ ÒKÚ – cemitério (Vd. BÓJÍ, IKÚ ILÉ) 
ILÉ-OLODI – castelo 
ILÉ OLÓRUN – igreja (Vd. IJO) 
ILÉ ONJE – lanchonete, botequim, bar 
ILÉ OÒGUN - farmácia 
ILÉ-ÒRÌSÀ – Expressão yorùbá que designa a dependência de uma casa-de-santo onde se encontram depositadas as diferentes insígnias e objetos que compõem a representação emblemática de cada um dos òrìsà. É também conhecida a forma "quarto-de-santo" ou "casa-do-santo". 
ILÉ OWÓ – banco (dinheiro) (Vd. ILÉ IFOWAPAMO) 
ILÉ ÒWORAN - cinema 
ILERA – saúde 
ILÉ-UTÍ - taberna 
ILIBAN – policial (Vd. OLÓPA) 
ILINÍNI – herança (Vd. IJOGUN) 
ILÓ – hábito 
ÍLÒ – ida (Verbo ir) (Vd. LÍLÒ) 
ILORÁ – lentidão, preguiça (Vd. ÀINKANJU) 
ILORI-KUNKUN – teimosa (Vd. ÓDÍ) 
ILORÓ – próspero, rico, veneno (Vd. DOSO, RIJE, LETÚ, OLOWO) 
ILOYÚN - gravidez 
ÌLÚ – cidade, país (Vd. EGURÉ) 
ÌLÙ – atabaque 
ILÚ, IMIJADÉ – sopro 
ILUBOLÉ - surra 
ILU KIKI OKAN – iluminar (Vd. LALOJU) 
ÌMADO – javali (Vd. ELÉDÈ-ÌMADO) 
ÌMALE – respeito ao ancestral 
IMÁWÒ-ARA – encarnação, estado de reencarnação 
IMELE – preguiça (Vd. ÌLÒRA) 
IMIEDÚN – lamento (Vd. DÁRÓ) 
ÌMÒ – juízo, conhecimento, saber, paladar (Vd. ÌTÓWÒ, MO) 
IMOFO – vazio (Vd. SÓFO) 
IMOKUN – banhar, mergulhar, nadar (Vd. LUWÈ) 
IMOLE – claro, luz 
ÌMÓLÈ – forças da natureza 
ÌMÓLÉ OJÓ – dia claro 
ÌMÓLÈ OÒRÙN – luz do sol 
IMONAMONA - raio 
IMO-OPE – folhas de palmeira 
IMORAN – conhecimento 
IMORÈ – gratidão (Vd. OPÈ) 
IMORÚ – raiva (Vd. ÌBÍNU, ÌRUNNÚ) 
IMOTOTO – limpeza 
IMOYE – sabedoria (Vd. ALAMOJU) 
IMÚ – nariz, narina (Vd., IHÒ IMÚ, AONTIN) 
IMULAJADÉ – término (Vd. IPEKUN) 
INÁ – vela, fogo, luz (Vd. ÀBÉLÀ) 
INÁ AJÈNIYÀN - pulga 
INÁ ORÍ – piolho 
ÌNÁWÓ - despesa 
INKICE –Divindade bantu com similaridades com Òrìsà 
INLÈ – qualidade de Òsóòsì (Vd. ERINLÈ) 
INÚ – útero, ventre 
INÚFÚFÚ – mau humor (Vd. INÙSÍSÓ) 
INÚ MI DÙN – estar feliz 
INÚ MI KÒ DÙN – não estar feliz 
INÚRERE – bondade, caridade 
INÚ RIRO – dor de barriga 
INÚSÍSÚ – diarréia 
INÚTITE – desinteria (Vd. IGBEORIN) 
INUYIYÓ - saudade 
IPÁ – força, poder (Vd. PAKANLEKE) 
ÌPÀDÉ – reunião, encontro (Vd. ÀWOJO) 
IPAJÁ – de manhãzinha 
IPAKÁ – farinha de milho (Vd. ELÙBO) 
ÌPAKÓ - nuca 
IPAKÚ – assassino 
IPANU – almoço 
IPAPANU – bala (doce) 
ÌPÁRA – creme 
ÌPÁRÍ – fim, final, vencimento 
IPARUN – desgraça, vergonha, (Vd. ÁDEBA, ÈTÉ) 
IPATÁ - moleque 
IPAWERE – borracha 
ÍPÉ – escamas 
ÍPEHINDA – retorno (Vd. TÚN) 
ÌPEJÚ – sobrancelha (Vd. IGBENGBEREJÚ) 
ÍPEKUN – fim, final, vencimento, limite (Vd. OPIN, AKOJÁ, ÌPÁRÍ, IMULAJADÉ) 
IPELÉ – origem 
ÌPÉNPEJÚ - pálpebra 
IPETÉ - inhame cozido, pisado, temperado com camarão seco, sal, azeite de dendê e cebola (Vd. IYAN, ÍSU) 
IPILÉ - pedestal 
ÌPÍLÈSÉ – origem (Vd. ÌBERE) 
IPIN - guardião 
IPINLÈ–AGBAIYE – continente, fronteira 
IPINNU – ordem 
ÌPITAN – tradição oral 
IPÒ – estado 
IPÓ - recinto 
ÍPON – colher de pau (Vd. OROGUN) 
ÍPONRÍ ou IPORÍ– dedão do pé; um dos espíritos guardiões que entra no corpo da pessoa ao nascer (Vd. ÀTÀNPÀKÒ) 
IPÓ-OKÚ – ausência, morte (Vd. KÙ, ÀISÍ) 
ÌPUNNU – decisão 
ÌRA – decadência 
IRÁ - pântano 
ÌRAN – família (Vd. EBÍ, IBATANM ÀRÁILÉ. ÌDÌLÉ) 
ÍRAN – transe (Vd. OJURAN) 
ÌRÁNSÉ – estafeta 
IRAÓ – Cidade de origem do Orixá Òsányin 
ÍRARI – raspar (a cabeça) (Vd. RARI, FÁRI) 
IRÁWÓ - estrela 
IRAWO ABÌRUSOORO – cometa 
IRAWO ÀGUALA – planeta vênus 
IRAWO-OKO – Estrela Sirius (essa estrela é considerada a guia dos navegantes) 
IRAWO TI NYI OÒRÙN KA – planeta (Vd. EWEKO, ODÁN) 
IRE – benção, brincadeira (Vd. ORE-OFÉ, IBOKUN, ISURÉ) 
IRÈ – cidade da Nigéria (Vd. ÈJIGBO) 
IRÊ – bondade 
IREJE – engano, fraude (Vd. ERÚ, ETAN, ÌYÀNJE) 
ÌRÈKÉ – cana 
ÌRÈ KÉKERÉ - grilo 
ÌRÈLÈ – humildade (Vd. NIRELÉ) 
ÌREMÒJÉ – cânticos do funeral dos caçadores 
ÌRÉPÒ – harmonia, amizade, solidariedade (Vd. ISEDEEDE) 
ÌRÉSÌ – arroz 
ÌRETÍ – esperança 
ÌRÌ – orvalho (Vd. ENINI) 
IRIN – aço, ferro, vida, ferro de Ogun (Vd. È MI) 
ÌRINAJO – viagem (Vd. ATEGUN) 
ÌRÍRA – odiar, detestar (Vd. KERÍ, SAIFÈ, KÓRÍRA) 
ÌRÍSÌ - figura 
ÌRO – opinião 
IRÒ - saia 
IRÓ – falsidade (Vd. ÈTÀN, YOBÁ) 
ÍROBÍ – trabalho de parto 
ÍROBINUJE – arrependimento 
ÌROBÒ - hemorragia 
ÌROHIN – notícia de jornal 
IROKA – lamúria (Vd. ÁGBAGBÁ) 
ÌROKÒ – é um Orixá do candomblé Ketu associado à Oxóssi. Corresponde ao Inkice “Kitembo” também conhecido pela currupitela de “Tempo” do candomblé de Angola 
IROLÈ – tarde - (pôr do sol, fim da tarde) (Vd. OJORÓ, OSAN) 
ÌRÓ MI AANU – compaixão 
IRÓ NI – mentira, falsidade (Vd. SÈKÉ, EKE ÓKOBÓ) 
ÍROPÁ - esteio 
IRÓPIPÁ – falsidade (Vd. YOBÁ, TEWURE, ÈTÀN) 
ÌRORA – dor, paz, bem estar (Vd. FIFO) 
ÌRÒRI – travesseiro (Vd. TIMTIM) 
ÌROTÍ – funil (Vd. ÀRÓ) 
IRÚ – espécie, tipo (Vd. SURÁ) 
ÌRÙ – rabo 
ÌRÙ ESIN – rabo de cavalo 
IRUKUÉRE– rabo de Guinú 
IRUN – cabelo 
IRUN ÈKE – cavanhaque (Vd. KÀNNANGO) 
IRUN ÈYINJÚ - cílios 
IRUN FÚNFÚN, IRUN ARÝGBO – cabelo branco 
IRUNGBÒN – barba 
IRUN IMU – bigode (Vd. TUBOMU) 
IRUN ÌPÉNPEJÚ - pestanas 
IRUNMOLÉ – guarda da esquerda (referindo-se a Òsóòsì), forças da natureza. 
ÌRUNNÚ – raiva (Vd. ÌBÍNU, IMORÚ) 
ÌRÚ OMI – ondas (Vd, ÌGBÌ OMI, IBILÚ-OMI, ÌGBÌ) 
ISÀ – buraco (Vd. KÒTÒ, IHÀN, IHÒ) 
ISA – cova 
ÍSAJÈ – feitiçaria, magia 
ÍSAKUSÁ – açougue (Vd. ÌSO ERAN, ILÉ ERAN) 
ISALE – alicerce 
ÌSÀLÈ – baixo, debaixo, órgãos reprodutores 
ÌSÀLÈ ILÉ – andar térreo 
ISALÉODÓ – cama (Vd. IBÙSÙN, ÀKÉTE) 
ISAMI – batismo (Vd. ISOMOLORÚKO) 
ÌSÁN – ostra 
ISAN – tendão, veia, músculo 
ISAN ARA - artéria 
ISAN ÈJÈ - veia 
ÌSÀNÀ – caixa de fósforos 
ÌSÀN-OMI – correnteza 
ÌSÀ-OKÚ – cemitério (Vd. BÓJI, IBÓJÍ, IKU ILÉ, ILÉ ÒKÚ, ITÉ ÒKÚ) 
ISÉ – trabalho, ocupação, mensagem 
ÍSEDEEDE – harmonia, honestidade, exatidão (Vd. ÍREPO) 
ÌSÉGÚN – reverência aos antepassados 
ÌSÉJÚ – minuto 
ISENÚ, ISEYUN – aborto 
ISÉ SÍSE – exercício 
ISI – fama 
ÌSÍGO – saca-rolha 
ÌSÌN – religião, adoração 
ÌSINKÚ – enterro 
ÌSÍNWIN – loucura (Vd. OKOLIRÍ, ASIWERE) 
ISIRE-OMODE - boneca 
ÌSÓ – prego 
ISÓ – gases 
ISÓ – unha (Vd. ÈKÁNÁ, ÈÈKÁNNÁ) 
ÌSÒ – loja (Vd. ILÉ-OJÀ) 
ÌSO AAGO – relojoaria (Vd. ALÁAGO, ALÁGOGO) 
ÌSO ADÌE - aviário 
ÌSO ASO – loja de tecidos 
ÌSO BÁTÀ – sapataria (Vd. ABATÀ, BÀTÀ) 
ISO BEBE - bomboniere 
ÍSODOMO – adoção 
ÌSO ÈBÙN – loja de souvenir 
ÌSO EJA – peixaria 
ISO ERAN – açougue (Vd. ÍSAKUSÁ, ILÉ ERAN) 
ISÒJÚ – feição, rosto 
ISOKAN - unidade 
ÌSOKÚN – choro 
ISOMOLORÚKO - batismo 
ISOTITÓ – ficar triste, fidelidade 
ÌSÒWÒ – comércio, negócio (Vd. OWÓ) 
ÍSU – cará (Vd. IYAN, IPETÈ, DÙNDÚ) 
ÌSUBÚ – queda (Vd. IBISUBÚ) 
ÍSUN – fonte, nascente 
ISÙNLO – economia (Vd. ÌDASÍ) 
ISU-OYÌNBO – batata 
ISURÉ – benção (IBOKUN, ORE-OFÈ, IRE) 
ÌTA – fora, a praça, a rua 
ITÀBA – fumo (Vd. FIFA, EFIN) 
ITAFÀ – flechada (Vd. OFÀ) 
ITAJÉ – matança (Vd. PIPA) 
ITAJÚ – civilização 
ITAKITI OMI – cachoeira (Vd. OSORÓ) 
ÌTÀKÚN – cipó 
ÍTALA – mês (Vd. OSÙ) 
ÌTÀN – história, mito, lenda (Vd. ÌTÓN) 
ITAN – coxa, perna 
ITAN-ÁTOWÓDOWÓ – tradição, lenda 
ITANJE – fraude (Vd. ETAN, TITANJE) 
ÌTÉ – ninho 
ITÉ – tendência (Vd. IDARISI) 
ÌTEFÁ – iniciado nos fundamentos de Ifá 
ÌTENUMÓ – confirmação (Vd. ÌFÉSÈMULÈ) 
ITÉ ÒKÚ – cemitério (Vd. BÓJÍ, IBÓJÍ, IKÚ ILÉ) 
ÌTÌJÚ – vergonha, vexame (Vd. ETÉ) 
ÌTÒ – urina, saliva (Vd. OMITÓRÓRÓ) 
ÍTON – coxa 
ÌTÓN – história, mito, lenda (Vd. ÌTÀN) 
ITÓRO - prece 
ÌTÒSÍ – perto 
ITOSI – deserto 
ÌTÓWÒ – juízo, conhecimento, paladar (Vd. ÌMÒ) 
ÍTUDI – escândalo 
ÌTÚN ÒRÀN OWÓ SE - liquidação 
IUINDEJÀ - título sacerdotal 
IUINTONA - título sacerdotal 
IWÁDI – pesquisa 
IWÁJÚ ORÍ – testa 
ÌWÀ – sofrimento, respeito 
ÌWÀ – caráter (ter) 
ÌWÀ-ÀGBA – caráter de um ancião 
IWÁ-ÀJÈ, IWOOSO – bruxaria (Vd. IDAN) 
ÌWA ÈDÁ – natural, natureza (Vd. ÁDAMO, EDÁ, ÀDANIDÁ) 
IWAJÈ – feitiço (Vd. IDAN) 
IWÁLÈ – escavação, coveiro (aquele destinado a cavar a sepultura dos parentes mortos) 
ÌWÉ – livro, papel, caderno, carta, folha 
ÌWÉ – linguagem 
IWE – moela 
ÍWE – lavagem, banho (Vd. WÉ, FÓ, WENÚ) 
ÌWÉ ÈRI OWÓ - recibo 
IWÉ IGI – banco de sentar 
ÌWÉ IKAYE OSÙ – calendário 
IWE-INÚ - rim 
ÌWÉ IPOLOWO - catálogo 
ÌWÉ ÌRÒHÌN – jornal, revista 
ÌWÉ KÍKÒ – carta (Vd. LETÀ) 
ÌWÉ OWÓ – cheque 
ÌWÍFÚN - informação 
IWIN – fada, espírito, fantasma (Vd. KUREKERÈ, ALÙJONÙ, ÀRONI, EGBÉRE) 
IDERUBAÌWO – chifre 
IWO – você (Vd. ENYN, ÈYIN) 
IWOKUN – lua nova (Vd. OSÚDÚDÚ) 
IWOLE – acesso (Vd. IGBASILÉ) 
IWOLULÉ – óculos (Vd. AWÒ OJÚ) 
ÌWO OÒRÙN – oeste 
IWORÓ – ouro (Vd. WÚRÀ, ÀWO WÚRÀ) 
ÌWOSAN - cura 
ÌWU – desejar 
ÌWÚ – odor, cheiro 
ÌYÀ – mãe 
ÌYA AFIN – senhora (Vd. YIÁ) 
ÌYÁ-AGAN – mulher velha dentro da sociedade dos médiuns ancestrais 
ÌYÁ-ÀGBÀ – mãe grande, avó 
IYABO – a mãe voltou 
IYÁ EGBÉ – Titulo honorífico importante na hierarquia dos terreiros que distingue sua portadora como "mãe-da-sociedade". 
IYAGBÁ – matriarca 
IYAGBASÉ – cozinheira (Vd. ÌYÁ ONJE) 
ÌYA ÌSÀMÌ – madrinha, comadre 
ÌYÁ-KÉKERE – mãe pequena 
IYÀKO, ÌYÀWÓ, ÌYÁ ÌYÀWÓ – sogra 
ÌYÁLÁWO – divindade feminina mãe dos mistérios 
IYALAXÉ - mãe do axé do terreiro 
IYÁLÈ – esposa mais velha em uma família polígama 
ÌYALÉNU – surpresa 
IYALETA – raio de sol 
IYALODÉ - um alto título, líder entre as mulheres, primeira dama 
ÌYÁLORÌSÀ - Zeladora do culto, mãe do orixá. Mãe de santo 
IYAMASÊ - Orixá da casa de Sòngó (Òrisà relacionado com o fogo, o raio, o trovão e à justiça.) 
IYAMORÔ - título de uma sacerdotisa do rito do Ipadê. 
ÌYÀNJE – engano, fraude (Vd. ERÚ, ETAN, IREJE) 
IYAN – inhame (Vd. IPETÈ) 
ÌYÁ NLA – vovó 
IYANRÌN – areia 
IYAO - Termo que designa a noviça após a fase ritual da reclusão iniciatória. Em Yorùbá significa "esposa mais jovem". 
ÌYA OLÓNJE – dona de restaurante ou pensão 
ÌYÁ ONJE – cozinheira (Vd. IYÀGBÀSÉ) 
IYÀRÀ – quarto de dormir 
IYÀRA-IMURA – camarim 
IYÀRA JÓKÒÓ – sala de visitas 
IYÀRA ONJE – sala de jantar 
ÌYÀRÍ – pente (Vd. ÒÒYÀ) 
ÌYÁSAN –Título dado ao Orixá Oyá divindade das tempestades e do Rio Niger, mulher de Ògún e depois de Sòngó. Relacionada com os vendavais, os raios e os trovões. Sincretizada com Santa Bárbara. Seu dia da semana é a quarta-feira. Suas insígnias são a espada (IDÀ) e o rabo de cavalo (ÌRÙ ESIN). Suas cores são o vermelho escuro e o marrom. Considerada a mãe dos egún, que é a única a dominá-los. Saudação – "Eparrei!”. 
ÌYÁWÓ – esposa (primeira esposa – ÌYÁLÉ) (Vd. ÀYA) 
ÌYÀWÓ ÀFÉSONÀ – noiva 
ÌYÀWÓ OMO ENI - nora 
IYE – número 
IYÈ - penas 
IYÈFÚN – farinha (Vd. GARÌ, ELÙBO) 
IYEMONJÁ – Filha de Olokun. Yèyé (mãe); Omo (filhos); Ejá (peixe) – Mãe cujos filhos são peixes. 
ODO YÁ – mãe dos rios (ODO) – Na África ela é cultuada em rios (OLOKUN), seria a Deusa das águas salgadas e a saudação ERU YA seria: a dona dos cabelos ou a mãe dos cabelos (referência aos eruns (cabelos) que caem na feitura), de acordo com os mitos de Ori. É atribuído a Yemonjá a tutela dos oris moldados por Ajalá. Ela tem o título de Yá Ori. Casou-se com o irmão Aganju e teve um filho chamado Orungan. 
IYEKAN – ancestrais do pai 
ÌYEN – aquele (a), aquilo 
IYENÚ – lembrança, memória (Vd. RANTI, RIRANTI) 
IYÈPÈ – poeira, areia 
ÌYÍPO - perversão 
ÌYERA, ÌYERAFÚN – aversão, ojeriza 
IYÈWÙ - quarto 
IYÈWU-OLÓLA – camarote 
IYÈYÈ – amarelo 
ÌYÌN – glória, louvor (Vd. FUNPÉ, YIN) 
IYO – sal 
ÍYOJADÉ – apresentação 
ÌYONU – encrenca 
ÌYÓNU - piedade 
IYÒ ÒYINBÓ - açúcar 
IYÙN - coral

Nenhum comentário:

Postar um comentário

Gostou desta postagem? Deixe aqui seu comentário, sugestão, critica a fim de melhorar nossos serviços.